Zwijgrecht: “taking the Fifth”

Wat nu volgt is grotendeels academisch gefilosofeer en misschien niet geheel praktisch toepasbaar. Waar ik aan heb zitten denken is een absoluut zwijgrecht. Daarmee bedoel ik dat je überhaupt geen verklaring meer kunt afgeven, al zou je willen. Je praat maar een eind weg, maar het is allemaal volstrekt onbruikbaar in de rechtszaal.

Het zwijgrecht zoals wij dat nu kennen is facultatief, je kunt er gebruik van maken, maar dat hoeft niet. Dat betekent dat je jezelf niet hoeft te incrimineren maar de facto komt een beroep op je zwijgrecht op zelfincriminatie neer. Dat schiet niet op, en passeert het wezenlijke idee van het zwijgrecht in mijn ogen. Een verdachte mag geen druk voelen om maar te bekennen ter voorkoming van erger. Wat dat aangaat is plea bargaining in de VS hoogst pervers. Daarmee wordt het Prisoner’s dilemma uitgespeeld tegen verdachten waardoor net zo vaak de waarheid boven water komt als dat er maar iets verklaard wordt om het risico op een in het vooruitzicht gestelde zwaardere straf te ontlopen.

Nu zou je kunnen zeggen: dat is de VS, maar wij in Nederland zijn netjes en beschaafd en hebben hier dus weinig mee te maken. Ten eerste meen ik dat ook Nederlandse rechters nog wel eens wat willen afleiden uit het zwijgen van een verdachte, al was het maar impliciet. Lijkt mij menselijk, maar niet echt wenselijk.

In dat opzicht zitten er twee kanten aan de Wet OM-afdoening, welke naar zijn aard natuurlijk verschilt van plea bargaining. Enerzijds past het precies in mijn pleidooi dat de verdachte niet onder druk gezet moet worden een verklaring af te leggen. De officier maakt gewoon eigenstandig een strafbeschikking en klaar. Anderzijds wijst het wel in de richting dat wij meer dan vroeger iemand niet alleen verdacht maar ook schuldig achten totdat het tegendeel bewezen is. Ik denk niet dat de plicht jouw onschuld te bewijzen al in beginsel bij de verdachte zou moeten horen te liggen. In mijn ogen is de beperkte strekking van de huidige Wet OM-afdoening een redelijke veiligheid, maar uitbreiding van haar strekking zal immer kritisch beschouwd moeten worden.

Hoe het ook zij, mijn idee is het volgende: je kunt jezelf per definitie niet incrimineren; een bekentenis is zonder waarde. De officier zal voldoende bewijs buiten de verdachte om moeten vergaren. Het vinden van dit bewijs zal eenvoudiger zijn met een bekentenis, maar de bekentenis op zich zou geen bewijskracht mogen hebben. Doordat er nu een keuze is tussen bekennen en niet bekennen wordt uit deze keuze door maatschappij (en rechter) (impliciet) afgeleid of de verdachte schuldig is. Door deze keuze weg te nemen kan deze (impliciete) afleiding ook niet meer plaatsvinden. Zonder alle (mij soms onbekende) voors en tegens af te wegen lijkt mij dat op de lange termijn bevorderlijk voor de waarheidsvinding, hoe cru dat in een individueel geval ook zal kunnen uitpakken.

Related posts:

1. Levenslang, en dan… Geven we een keuze?
2. Een stukje DDR aan de Noordzee
3. In the Name of the Father: type I fouten in het strafrecht
4. We moeten Wilders niet willen muilkorven