Drent in Rotterdam » politiek

Is linkse politiek moeilijker te verkopen?

Martin van Elp — Sat, 19 Jun 2010 10:00:41 +0000

In reactie op: “Politieke wijsheden van neurowetenschappers en filosofen” door Michiel Mulder.

Interessante manier om politiek te benaderen. Wel rijst bij mij de vraag hoe bijvoorbeeld dat item van Netwerk over de koopkrachtgevolgen van het VVD-programma past in deze benadering. Over ‘angst activeren’ gesproken denk ik dan.

Ik ben geen filosoof noch neurowetenschapper, dus strikt binnen die domeinen kan ik de discussie niet aangaan: dat leg ik af. Wel spreekt er een Calimero gedachte uit: het linkse verhaal is intrinsiek goed, maar moeilijk(er) te begrijpen.

Daar zitten twee dimensies aan. Ten eerste vind ik die benadering niet verstandig, omdat je daarmee elk falen kunt vergoelijken met de uitleg dat de goede boodschap niet goed overkomt. Het gevaar daarvan is dat je minder geneigd bent om te kijken of jouw verhaal inhoudelijk sluitend is, en sneller naar cosmetische oplossingen gaat zoeken.

Ten tweede vind ik de allegorie van Plato wel illustratief. Waarom zouden de grotbewoners een boodschap hebben aan de ‘echte werkelijkheid’ als dat nooit ‘hun werkelijkheid’ zal zijn? Ook roept deze allegorie in deze context een verheven beeld op: links weet hoe de wereld echt in elkaar zit, en zagen die verdomde grotbewoners dat nou ook maar. In andere woorden neigt een en ander naar meritocratie, en of je dat nou moet willen.

Studenten: stelletje dommeriken

Martin van Elp — Thu, 13 May 2010 09:15:28 +0000

‘Schrap slimmerikenbelasting’

In een open brief aan PvdA-leider Job Cohen smeekt de Landelijke Studentenvakbond hem geen ’slimmerikenbelasting’ in te voeren.

Het is moeilijk om niet te veronderstellen dat de LSVb niet het hele plaatje voor ogen heeft. Ten eerste valt een belangrijk deel van de impact van de crisis neer bij mensen die al een groot gedeelte van hun pensioen hebben opgebouwd. Daarnaast krijgen huidige jongeren het hoe dan ook voor de kiezen, bijvoorbeeld bij een hogere AOW-leeftijd. Omzetting in een sociaal leenstelsel lijkt mij een pijnlozere constructie, dan heel veel andere ingrepen die op de jeugd afkomt. Daar heeft de LSVb te weinig oog voor.

Ten tweede vind ik het niet verkeerd dat er meer prikkels komen om een verstandige studiekeuze te maken, en de studie serieus te nemen. Er zijn er genoeg waar het daar in mijn ogen bij aan schort. Daarnaast zou ik, in overeenstemming met de partijen die dit plan opperen, graag zien dat dit geld in het onderwijs blijft. Links en rechts valt er kwalitatief behoorlijk wat te verbeteren. Daar het beschikbare geld in steken vind ik meer hout snijden dan inkomensondersteuning die in zijn geheel omgezet wordt in een gift.

Ook vind ik het telkenmale bij het banale af dat studenten durven te klagen over hun financiële vooruitzichten. Het gros van de HBO en WO studenten gaat bovenmodaal verdienen. Bovenmodaal is gewoon vorstelijk, punt. Niet zeuren als je dan jouw opleiding moet gaan terugbetalen. Je kunt het missen, echt.

Overigens verbaasd mij dat ook telkens weer. Een bedrag van, zeg 50.000 euro, lenen om te investeren in jezelf krijgt bijna iedereen koudwatervrees bij. En als er een huis gekocht moet worden, sloten tot voor kort veel net-afgestudeerden zonder blikken of blozen tophypotheken af op 125% van de woningwaarde leunend op twee volledige inkomens. Ik snap daar helemaal niks van. Een stapel stenen is je toch niet meer waard dan jouw eigen verdiencapaciteit en persoonlijke ontwikkeling?

Gaat politieke ideologie failliet?

Martin van Elp — Wed, 05 May 2010 11:22:22 +0000

Partijen die opkomen voor één, vaak pluriforme groep, zijn een steeds vaker voorkomend verschijnsel. Eens hadden we boer Koekoek met zijn Boerenpartij, daarna een tijdje Ouderenpartijen. Nu hebben we, mede dankzij BNN, een jongerenpartij, LEF, en komen andere webloggers met ideeën zoals een Lijst ZZP.

Niet alles hoeft wat betreft die initiatieven even serieus genomen te worden. Ook zou je kunnen speculeren dat het ideologische spectrum wel redelijk gedekt is, en het ‘gat’ in de politiek, als het er al is, te vinden is bij meer op belangengroepen georiënteerde partijen dan ideologische partijen.

Dit fenomeen kun je van twee kanten benaderen. De eerste kant is de vraag waarom mensen zich meer verbonden zouden voelen met een doelgroep als ouderen of jongeren dan met liberalen of sociaal-democraten. Mijn indruk is altijd dat er binnen zulke doelgroepen heel diverse meningen op nagehouden worden, naast een beperkt spectrum waar de belangen ‘van nature’ samenvallen. Gegeven een zeker draagvlak zoals de Ouderenpartijen in het verleden kregen, vraag ik me toch af in hoeverre hun stemmers zich verdiepen in waar een partij voor staat en wat het hele politieke spectrum inhoudt. Je komt van een koude kermis thuis als een dergelijke partij opeens, in jouw ogen gekke, dingen gaat roepen over een onderwerp dat niet meteen iets met het ‘natuurlijke’ belang te maken heeft.

De andere kant is dat als er draagvlak is, er mogelijk groepen zijn die zich zo miskend wanen dat zij elk meningsverschil laten varen ten behoeve van de ‘natuurlijke’ belangen. Dat kan uit desinteresse “als jongere kan het mij niet schelen wat er met ouderen gebeurt” of uit scherpe frustratie over ervaren consequente benadeling van de groep. Om het even, dat is niet positief.

Persoonlijk zie ik dergelijke belangenpartijen liever gaan dan komen. Ik denk dat ze niet in de politieke arena thuishoren, maar onderdeel dienen te zijn van het maatschappelijke veld zoals vakbonden, milieubewegingen enzovoort. Zouden partijen van belangengroepen echt aan invloed winnen, dan is dat kennelijk een indicatie dat het failliet van ideologie nakend is. Of we daar met zijn allen beter van worden, vraag ik me af.

Weg met het “oh, dat mag je toch niet zeggen”-sentiment!

Lokale overheden en moreel risico

Martin van Elp — Wed, 28 Apr 2010 20:44:08 +0000

Brabant eist groter gedeelte van geld Provinciefonds

Belachelijk vinden de staten het dat de uitkering gecorrigeerd wordt voor het vermogen dat provincies hebben.

Waarna er nog verwezen wordt naar de Icesave en Ceteco affaires. Daarin verloren respectievelijk Noord-Holland en Zuid-Holland karrevrachten geld, waardoor ze nu een minder vermogende provincie zijn. (On)bewuste naïviteit wordt dus niet afgestraft, en in feite beloond.

Hier gaat inderdaad iets mis. Het gevaar van moreel risico wordt binnengehaald. Als provincies een hogere uitkering krijgen als hun vermogen lager is, creëer je een immens sterke prikkel om risico’s te nemen. Als het goed gaat, pak je de jackpot en als het mis gaat word je gered door de Rijksoverheid en de belastingcenten die alle Nederlanders bijeen brengen. Dat moeten we niet willen, als je de mist in gaat als provincie moet je daar voor bloeden. En hopelijk kiezen de inwoners dan in het vervolg ook betere bestuurders. Indirect worden immers de inwoners van een risico-zoekende provincie beloond, en dat is inherent fout. Elk volk krijgt de leider die zij verdient, en als die er een puinhoop van maakt, zul je daar toch in belangrijke mate mee moeten leren leven.

Hetzelfde gevaar lopen we met gemeentebestuurders. Fratsen zoals het Adje theater in Tilburg en de Noord-Zuidlijn in Amsterdam hebben hun impact op de gemeentelijke financiën. Daarmee beïnvloeden dergelijke megalomane projecten de beschikbaarheid van geld voor andere bestemmingen. Gebreken elders kunnen nopen tot Rijksondersteuning want daar hebben sommige gemeenten (zogenaamd?) geen geld voor. Gaat het helemaal mis, krijgt een gemeente de artikel 12-status. Dan krijgt de gemeente extra geld in ruil voor extra toezicht. Maar helpt dat dan nog? In het hypothetische geval dat het mis zou lopen met Amsterdam geldt nog steeds dat er een periode door de zure artikel 12-status gebeten moet worden, maar ondertussen ligt die Noord-Zuidlijn er wel.

Naar aanleiding van de Ceteco affaire werd bankieren door lagere overheden verboden. Dat is niet genoeg. Het gevaar van moreel risico houdt in mijn ogen in dat er in een nationale eenheidsstaat voor lokale overheden geen ruimte is om autonoom grote (megalomane) investeringen te doen. Ook is er geen ruimte om grote kasoverschotten te hebben. De kans dat bij (on)bewust verkeerde inschatting de rekening op het bord van de hele Nederlandse maatschappij komt te liggen, is onacceptabel.

VVD programma besproken

Martin van Elp — Sun, 11 Apr 2010 13:14:43 +0000

Mijn politiek voorkeur is geen groot geheim, en ik vind het wel aardig om eens de beknopte verkiezingspunten van de VVD door te lopen.

Bezuinigingen

* De VVD wil een kleinere staat met een kwart minder politici, halvering van het aantal ministers en veel minder ambtenaren. Dit levert 4 miljard euro op in 2015, oplopend naar ruim 6 miljard in 2020.
* De VVD wil uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking en de afdracht aan de Europese Unie halveren. In 2015 bespaart dit 4,5 miljard euro belastinggeld, oplopend naar 5,5 miljard in 2020.
* De VVD wil de kansloze immigratie tot nul beperken en stoppen met inburgeringssubsidies. Immigranten moeten voor werk en niet voor de uitkering naar Nederland komen, dus de eerste tien jaar in Nederland krijgen zij geen uitkering. Dit levert 0,5 miljard euro op in 2015, oplopend naar een kleine 2 miljard in 2020.
* In de sociale zekerheid wordt de re-integratiebureaucratie beperkt en alleen écht jong gehandicapten krijgen een uitkering. De WW wordt korter, maar de eerste maanden hoger. Dit leidt in 2015 tot 4 miljard euro besparingen, oplopend tot 9 miljard in 2020.

Minder ministers en minder ambtenaren is een terugkerend punt natuurlijk. In mijn ogen is dat alleen mogelijk als de overheid ook daadwerkelijk minder gaat doen. De indruk dat je met het modewoord ‘efficiencyslagen’ miljarden kunt bezuinigen vind ik niet realistisch. Minder ambtenaren leidt te vaak tot de inhuur van ‘consultants’ en die zijn bepaald niet goedkoper.

Minder geld naar EU en ontwikkelingssamenwerking ben ik niet bijzonder enthousiast over. De bijdrage aan de EU zou inderdaad eerlijker kunnen, maar wat betreft ontwikkelingssamenwerking vind ik dat we ons aan internationale afspraken moeten houden. Dat anderen dat niet doen, is voor mij geen reden om het dan ook maar niet te doen. Afspraken maken en nakomen betaalt zich ook uit, en slimme inzet van ontwikkelingshulp kan het Nederlandse bedrijfsleven ook van profiteren

Ook ben ik niet enthousiast over de negatieve houding ten opzichte van immigranten. Ja, ik ben het er mee eens dat mensen hier niet voor een uitkering horen te komen. Ik vind daarentegen ook dat als je bijdraagt aan sociale verzekeringen, dat je er ook van hoort te profiteren als dat zo uitkomt. Onderzoek eens, zoals bij de AOW, of je rechten kunt opbouwen als immigrant en op basis daarvan uitkering krijgt. Tien jaar sowieso niets is mij te gortig, en lijkt mij oneerlijk ten opzichte van Nederlandse uitvreters.

Beperking van de sociale kant van de arbeidsmarkt (WW etc.) vereist in mijn ogen dat ook iets aan het ontslagrecht wordt gedaan. Als ik minder WW krijg, moet het een toekomstige werkgever ook gemakkelijker gemaakt worden om mij aan te nemen en te houden. Nu blokkeert het ontslagrecht het aannemen van personeel, want wanneer kun je pas weer van iemand af is maar de vraag. Alleen bezuinigen op WW en degenen die, soms enkel met mazzel, hun baan behouden ontzien, is onvoldoende: het ontslagrecht moet ook soepeler.

Investeringen

* De VVD investeert in veiligheid door méér blauw op straat: 3.500 agenten extra, ook op het platteland.
* De VVD investeert jaarlijks 500 miljoen euro in extra wegen en een forse uitbreiding van het spoorwegennet.
* De VVD investeert 2,5 miljard euro in de kwaliteit van het onderwijs waarmee deze een stevige impuls krijgt.

Zondermeer goede punten lijkt mij. Forse uitbreiding van het spoorwegennet lijkt mij in Nederland de aangewezen manier om woon-werk verkeer mogelijk te houden. Het Nederlandse net schijnt aan de capaciteitsgrenzen te zitten, dus uitbreiding van de infrastructuur is een uitermate verstandig plan. Daarnaast vind ik dat onderwijs erg belangrijk is om sociale verschillen te beperken. Waar sommigen denken dat je met kleptocratentaksen alles oplost, zal een verstandig mens erkennen dat de economie waarin wij leven capaciteiten beloont. Daar is geen progressieve belasting tegen opgewassen. Met dat gegeven moet je dus proberen de capaciteiten van iedereen te maximaliseren, want daarmee bereik je echte nivellering. Investeren in het onderwijs is daarvoor in mijn ogen een geschikt middel, en effectiever en socialer dan even een uitkering of toptarief optrekken.

Vernieuwingen

* Op basisscholen krijgen kinderen weer les in d’s en t’s, de kwaliteit van het vakonderwijs moet omhoog en de VVD wil meer academici voor de klas.
* De VVD kiest voor betaalbare zorg van betere kwaliteit en dichter bij huis.
* Werken en ondernemen moet weer lonen, daarom verlaagt de VVD de belastingen.

Zo beschreven houdt het nog niet veel in. In hoeverre deze wensen betaald kunnen worden vraag ik me af. Wel deel ik de mening dat als wij vinden dat de kwaliteit van het onderwijs en de zorg omhoog moet we in allerlei opzichten daar ook voor moeten willen betalen: meer investeren en betere arbeidsvoorwaarden voor onderwijzers en zorgverleners. Belastingverlaging zou in mijn ogen moeten kunnen, maar lijkt mij niet strikt nodig. Zeker niet als de hypotheekrenteaftrek bijvoorbeeld in stand blijft. Belastingverlaging in de laagste schijf zou ik wel interessant vinden om te proberen ook laaggeschoolden maximaal aan werk te helpen.

Wat wil de VVD niet?

* De VVD wil niet tornen aan de hypotheekrenteaftrek (de overdrachtsbelasting willen we wél aanpakken).
* De VVD wil direct stoppen met de kilometerheffing.
* De VVD wil de Bosbelasting (inkomensafhankelijke ouderenbelasting) afschaffen.

Het gedachtenexperiment dat ik altijd doe bij de hypotheekrenteaftrek is of je het zou invoeren als het er nog niet was: nee. Het verstoort de markt niet zozeer, maar het is wel een bizarre manier van rondpompen van geld. Ik zou het willen afschaffen, en niet omdat de rijken bevoordeeld worden (dat valt reuze mee), maar omdat het een ondoelmatig vreemd fiscaal vehikel is.

Zeker de spitsheffing was een interessante mogelijkheid om efficienter gebruik te gaan maken van het wegennet. Nu waren de Nederlandse ambities weer over de top, maar beter onderzoeken of er niet toch wat meer prijsdifferentiatie kan komen op de weg zou ik niet zo tegen willen zijn als de VVD nu. Ik zie meer kansen voor de economie, dan bedreigingen rond dit dossier.

Over de Bosbelasting heb ik niet echt een mening. Volgens mij heeft niemand daar echt onwijs veel pijn van, dus waarom die fiscalisering van de AOW er af moet zie ik niet zo. Zeker niet omdat die groep naar het nu lijkt eerder met pensioen heeft kunnen gaan dan toekomstige generaties.

Bankentaks levert geen geld op

Martin van Elp — Tue, 06 Apr 2010 16:52:01 +0000

Bankentaks in EU kan 50 miljard opleveren |

Klinkt mooi, maar zo werkt dat dus niet. Het is op zijn best herverdeling. Mogelijk gaat het ten koste van economische activiteit, en dat kost écht geld. In beginsel heb ik er geen mening over, maar we moeten uitkijken dat we gaan doen alsof belasting “geld oplevert”. Dat doet het maar zelden. Vaker kost het geld als marktimperfectie, en het is eigenlijk nooit meer dan een herverdeling van geld.

CU notitie onder de loep

Martin van Elp — Wed, 31 Mar 2010 19:24:56 +0000

Zonet zag ik een kort nu.nl artikel over een notitie voor de aanpak van criminaliteit en vergroting van de veiligheid van de ChristenUnie. Er zitten interessante onderwerpen in die ik als liberaal econoom even wil doornemen.

nu.nl: ChristenUnie wil rijken meer boete laten betalen

“DEN HAAG – Rijke mensen moeten hogere boetes gaan betalen dan wetsovertreders die minder te besteden hebben. Zo wordt iedereen die zich niet aan de regels houdt naar verhouding even zwaar beboet. Dat staat in een notitie voor de aanpak van criminaliteit en vergroting van de veiligheid, die de ChristenUnie woensdag heeft gepresenteerd. De ernst van een delict bepaalt hoeveel ‘boete-eenheden’ een wetsovertreder kwijt is. Zijn inkomen bepaalt de hoogte van zo’n boete-eenheid, aldus het plan.”

Verschillende andere landen doen dit al, en ik heb het altijd een interessant gegeven gevonden. Het idee achter een boete is toch vaak dat daarmee onder andere het gedrag beïnvloed wordt. Wanneer een boete maar marginaal is ten opzichte van het inkomen, hoef je weinig effect te verwachten. Nu zou je zo kunnen redeneren dat het bijvoorbeeld bij snelheidsboetes tot op zekere hoogte wenselijk is dat iemand een afweging kan maken tussen de boete en de waarde van de verloren tijd. Omdat het in het verkeer ook om verkeersdoden gaat vraag ik me af hoe lang je een dergelijke lijn vol kunt houden. De vraag is in dit opzicht in hoeverre ‘alles’ te koop zou mogen zijn, en zodra je daar in zekere mate “niet” op antwoordt, wordt een inkomensafhankelijke boete interessant. Zo op het oog een zinnig plan van de CU.

“Popconcert

Bezoekers van een voetbalwedstrijd of een groot popconcert kunnen duurdere kaartjes tegemoet zien als er politie nodig is om de openbare orde rond het evenement te handhaven. De ChristenUnie wil de kosten doorberekenen via een ticketheffing. Uitgangspunt is echter dat organisatoren van evenementen zelf zorg dragen voor de veiligheid.”

Dit vind ik een hoogst dubieus plan. Ten eerste zit er (lage) BTW op die kaartjes, dat moet toch ergens goed voor zijn. Daarnaast betalen we met zijn allen belasting, dat moet toch ook ergens goed voor zijn. Belangrijker nog is de vraag: hoeveel duurder worden die kaartjes dan? Wat als dat mensen weerhoudt om dat soort evenementen zo vaak als gewenst te bezoeken, en dan maar rottigheid gaan uithalen? Er moet niet te luchtig gedacht worden over ‘de gebruiker betaalt’-concepten omdat er vaak allerlei externe kosten bij komen kijken. Sterker nog, waarom zou een brave borst voor politie inzet moeten opdraaien? Die kan het toch ook niet helpen dat anderen minder braaf zijn?

Ik zie ook wel enig verband met wat ik al eens eerder schreef over het verhalen van reddingskosten op schaatsers: Schaatsers zelf laten opdraaien voor redding? In essentie moeten we heel voorzichtig omgaan met deze vorm van kostenverhaal.

“De ChristenUnie noemt het gedoogbeleid mislukt. Coffeeshops werken criminaliteit en overlast in de hand en moeten daarom dicht. De partij wil ook af van het onderscheid tussen soft- en harddrugs. Het gratis uitdelen van heroïne op medisch advies kan eveneens niet door de beugel.

Gedwongen prostitutie

De afschaffing van het bordeelverbod heeft geleid tot illegale en gedwongen prostitutie. Het liefst zou de ChristenUnie dit verbod opnieuw invoeren. Mensenhandelaars moeten zwaardere straffen krijgen. Als ze meer dan eenmaal de fout in gaan, moeten ze levenslang achter de tralies terecht kunnen komen.”

Het is zo makkelijk, maar ik doe het toch: de Drooglegging werkte ook niet. Zwaarder straffen zoals voorgesteld, zou kunnen werken. Ik geloof er niet echt in, maar het zou kunnen. Verbieden onder de geveinsde veronderstelling dat je daarmee het probleem oplost heb ik moeite mee. Zoals ik het lees wil de CU deze zaken verbieden omdat het ‘zondige’ activiteiten betreft. Kom daar dan voor uit, dat dingen verbieden op zich geen klap helpt zou toch gevoeglijk bekend mogen zijn zo langzamerhand. Het enige wat verbieden doet is het creëren van meer criminaliteit, statistisch in ieder geval…

SP wil meer werklozen

Martin van Elp — Wed, 24 Mar 2010 10:02:45 +0000

nu.nl: ‘Minimumloon moet 5 procent omhoog’

“DEN HAAG – De SP vindt dat het minimumloon met 5 procent omhoog moet, zodat de koopkracht van de laagstbetaalden stijgt. Dat kondigde SP-fractievoorzitter Emile Roemer dinsdagavond aan in het tv-programma Pauw & Witteman.

Hij gaf daarin alvast een inkijkje in het verkiezingsprogramma dat de SP woensdag presenteert. In crisistijd is het volgens Roemer het belangrijkste om mensen die het het moeilijkste hebben, te ontzien en hen zekerheid te bieden.”

Het is eigenlijk te makkelijk, maar juist daarom ook aantrekkelijk om even kort iets over te schrijven: de SP zit weer eens mis. Wat Roemer bedoelt is dat wanneer het minimumloon stijgt, degenen die hun baan houden hun koopkracht stijgt. Er zullen ook mensen zijn die hun baan als gevolg van een dergelijke stijging verliezen, en dus met de gebakken peren zitten. Dat effect van een verhoging van het minimumloon is eerstejaars stof economie.

Daarom is de laatste zin uit bovenstaande quote ook zo frappant, en welhaast stuitend. Een verhoging van het minimumloon ontziet juist niet de zwaksten, maar is eerder te beschouwen als een frontale aanval op die groep. Als Roemer iets wil doen voor deze groep zou ik mijn blik op het belastingstelsel werpen. Wanneer ik abstraheer van lagere belastinginkomsten, zou het interessanter zijn om de armoedeval zo maximaal mogelijk te dichten. We moeten het aannemen van laagopgeleiden zo goedkoop mogelijk maken voor werkgevers, en zo aantrekkelijk mogelijk voor laagopgeleiden.

Ik denk dat een cocktail van belastingverlaging in het allerlaagste segment, een nieuwe schijf(?), en verlaging van het minimumloon heilzamer is dan een verhoging van het minimumloon. Mensen die dat laatste willen, laten zien dat ze te weinig benul hebben van hoe de wereld in elkaar zit.

Haïti en het economische begrip ‘verdringing’

Martin van Elp — Fri, 22 Jan 2010 09:24:32 +0000

Minister Koenders heeft Ontwikkelingssamenwerking, en daarmee de Rijksoverheid, neergezet als een barmhartige partij door het ingezamelde geld op 555 te verdubbelen. Het staat buiten twijfel dat wat er in Haïti gebeurd is een verschrikkelijke gebeurtenis is en dat hulp geboden is. Dit blog schrijf ik voor een deel om mijn kritische economische blik op zaken te werpen, wat wellicht door sommigen als cynisch ervaren kan worden. Ik hoop dat de vragen die ik hierna noem niet als zodanig opgevat worden.

Allereerst vraag ik me af wat Koenders gedaan zou hebben als er geen geld opgehaald zou zijn. Wat zou de Minister dan gedaan hebben? Niets? Dat geloof ik niet. Van het geld dat Koenders toevoegt, hoeveel is daarvan nou echt ‘extra’ door deze verdubbeling? Sterker nog: stel nu dat men van mening zou zijn dat het bedrag eigenlijk te hoog is. Wat weerhoudt Ontwikkelingssamenwerking ervan om op andere gebieden de Samenwerkende Hulporganisaties (SHO) te korten? En zelfs als dit allemaal echt ‘extra’ is… Aan het eind van het jaar moet ook Koenders zijn begroting sluitend maken, dus dan is de vraag ten koste van wie deze ‘extra’ hulp voor Haïti gaat.

In bredere zin kan ook over dit onderwerp gespeculeerd worden. Ten eerste moet je jezelf afvragen of het wenselijk is dat goede doelen aan een popularity contests meedoen. Hoe weet je dan zeker dat het geld terecht komt op de plek waar het het meest nodig is? En wat gebeurt er vervolgens met een populair doel? Wat zou de overheid, en andere instituties als loterijen er van weerhouden om een goed doel dat toch al veel geld ophaalt te passeren ten faveure van een ander goed doel?

Bovenstaande soort vragen hangen allemaal aan het economische begrip ‘verdringing’. Net zoals dat overheidsuitgaven particuliere uitgaven van de markt kunnen drukken, kan dat andersom ook. Ik zie geen enkele reden waarom de al bestaande particuliere steun voor bepaalde doelen geen (onbewuste) overweging zou zijn bij het vaststellen van subsidiebesluiten. Uiteraard geeft een sterke mate van particuliere steun een signaal wat de maatschappij belangrijk vindt, maar het geeft ook een signaal waar misschien niet meer zo veel overheidsgeld bij hoeft.

Om een gerelateerd voorbeeld te geven: het geld ingezameld op 555 voor de tsunamislachtoffers kwam niet op, en wordt nu elders ingezet. Hogere instanties gaan klaarblijkelijk uiteindelijk toch wel met geld schuiven als particulieren ‘te veel’ steun aan een goed doel geven.

Los van of er geld aan de strijkstok blijft hangen, waarvan ik vind dat zoiets altijd maar makkelijk gezegd wordt, mag wel de vraag gesteld worden in hoeverre een gedoneerde euro daadwerkelijk een ‘extra’ euro is. Als andere instanties als de overheid ten gevolge van privaat gedoneerde euro’s subsidies terugschroeven of verschuiven kan het netto effect van een donatie nog wel eens fors tegenvallen. Sterker nog: wie weet zeker dat het overheidsbudget voor bijvoorbeeld dit soort rampen niet impliciet uitgaat van particuliere donaties?

Overigens had gezien het politieke nieuws het aansnijden van het proces Wilders ook voor de hand liggen, maar dat heb ik al genoeg gedaan, zie: (1), (2), (3) en (4).

Zuinig zijn op spaarders

Martin van Elp — Sun, 06 Dec 2009 20:00:13 +0000

Het is al even dat ik op dit onderwerp broed, en afgelopen week dit zich in dit voorstel een reden voor om er eens iets over te schrijven: VVD wil pensioensparen flink beperken.

Ik vraag mij af of dat wel zo slim is. In mijn ogen riekt dit naar ‘penny wise, pound foolish’. De Nederlandse overheid heeft over de jaren heel wat, vaak fiscale, faciliteiten opgetuigd om sparen te bevorderen (pensioensparen, spaarloon, levensloopsparen). De economie is immers gebaat bij een bepaald spaargedrag om de kapitaalvoorraad (‘gebouwen en machines’) uit te kunnen breiden. Daarmee zijn we in de toekomst ook verzekerd van een goed gesmeerde boterham.

Door de vergrijzing zullen pensioenfondsen op dit moment uit zichzelf, ceteris paribus, moeten krimpen. Immers, de uitstroom wordt groter, want door de vergrijzing stijgt het aantal gepensioneerden. Daarnaast krimpt de instroom door een daling van het aantal pensioenopbouwers. Dit komt door minder geboortes en het langer doorleren (wat ook voordelen heeft). Ook worden er nu maatregelen genomen waardoor de pensioenperiode korter zou moeten worden, en dat geeft ook een prikkel om minder te sparen.

Wat zou het gevolg zijn als mensen minder gaan sparen (voor hun pensioen)? Als we alleen al de bestaande kapitaalvoorraad (en beoogde groei) op peil willen houden dan zal de rente omhoog moeten. Het lijkt er niet op dat de huidige economie daar op zit te wachten.

Voor geïnteresseerden wil ik wijzen op de The Savers-Spenders Theory of Fiscal Policy van N. Gregory Mankiw. Propositie 5 is in het bijzonder interessant: “The optimal steady-state capital tax from spenders’ standpoint is zero.” Vertaald naar mijn uiteenzetting hierboven: sparen is maatschappelijk van groot belang en er moeten zo min mogelijk beletselen opgeworpen worden om dit te doen, óók in het belang van degenen die zelf niet sparen.

Het beperken van de pensioenopbouw is een fiscale truc om de staatsfinanciën op de korte termijn van lucht te voorzien. Ik voorzie echter ook als hier te lichtzinnig mee omgesprongen wordt dat de rente in Nederland gaat stijgen en toekomstige geraamde economische groei onder druk komt te staan. Als dat gebeurt lever je wat je nu verdient door pensioensparen te beperken later weer in door een lager belastbaar nationaal inkomen.