Drent in Rotterdam » rechtseconomie

Minimumstraffen

Martin van Elp — Tue, 09 Nov 2010 20:52:57 +0000

Minimumstraffen worden zo af en toe geopperd, laatstelijk door de PVV en bij de formatie. Wat daarmee precies opgelost moet worden blijft vaak in het midden. Ingeschat kan worden dat een deel van de bevolking soms te weinig vergelding proeft, en dat er naar de smaak van sommigen te veel gedifferentieerd wordt op basis van de bijzondere omstandigheden van het geval.

In de (rechts)economie geldt dat als je de spelregels verandert, het goed mogelijk is dat alle ‘spelers’ zich anders gaan gedragen. Zo ook bij minimumstraffen. Iemand die een misdaad pleegt heeft dan minder reden om zich halverwege nog te bedenken, de minimumstraf is waarschijnlijk al binnen. In sommige gevallen zal er zelfs een prikkel gegeven worden om getuigen naar de andere wereld te helpen, omdat de kans op een milde straf gereduceerd is. Het Openbaar Ministerie (OM) zal geneigd zijn ‘het beestje’ niet meer bij de naam te noemen als een minimumstraf in een specifiek geval pertinent onredelijk is. De rechterlijke macht zal zich, als het al zo ver komt, in allerlei bochten wringen als in een individueel geval een minimumstraf te zwaar is. Op voorhand is niet te overzien waar we dus uit gaan komen met de strafmaten en veiligheid in Nederland. Mogelijk worden misdadigers extremer in hun daden, en gaan juristen verzanden in kwalificatiespelletjes: ‘als ik het geen moord noem, is het ook geen moord.’

In 2008 zaten er al relatief veel mensen in de Nederlandse gevangenissen in vergelijking met de ons omringende landen. Daarnaast heb ik altijd begrepen dat de straffen in Nederland de afgelopen decennia al zijn toegenomen. Op het moment dat het publiek zich roert, en het OM haar eisen naar boven bijstelt, lijken rechters dus (uiteindelijk) te volgen. Nog afgezien van of je wel zwaarder moet willen straffen, kunnen straffen dus ook omhoog zonder de nadelen van minimumstraffen.

Té pragmatisch: daling criminaliteit door langere straffen

Martin van Elp — Wed, 21 Jul 2010 10:12:57 +0000

In reactie op: Ben Vollaard, “Langere celstraffen verklaren daling criminaliteit”, Me Judice, 17 juli 2010.

De abstracte analyse onderschrijf ik. En ik denk dat dit soort analyses tevens onderstrepen waarom de economische wetenschap met argusogen wordt bekeken, en in voorkomende gevallen wordt gewantrouwd. Criminaliteit verlagen door mensen langer op te sluiten is een open deur en in mijn beleving een verontrustend soort pragmatisme. Als we het Wetboek van Strafrecht opheffen verdwijnt criminaliteit als sneeuw voor de zon. En toch zit ook daar niemand op te wachten.

Allereerst vraag ik mij af of iemand die nog onwetend is over zijn plek in de maatschappij (Rawls’ Veil of Ignorance) wel een dergelijk harde maatregel tegen veelplegers zou wensen. Stel immers voor dat je het zelf bent…

Een ander risico van het benutten van deze gesignaleerde potentie zie ik in de resulterende gemakzucht in het preventieve traject. Onder het mom dat iemand het maar lekker uit moet zoeken, en als hij zich niet gedraagt bergen we hem gewoon lang op vind ik niet getuigen van beschaving. Wanneer langere celstraffen gemeengoed worden, kan dat de verantwoordelijkheid jegens elkaar aantasten. Immers als iemand zich niet weet te gedragen lost vadertje staat het met een stevige celstraf wel op.

Daardoor is de analyse partieel omdat detentie in vele opzichten niet gratis is. Nergens worden de maatschappelijke kosten van criminaliteit afgewogen tegen de kosten van langere detentie. Er is geen aandacht voor verdere maatschappelijke implicaties zoals moreel risico. En daarbij is het ook nog de vraag hoe de welvaart van deze veelplegers meegewogen wordt.

Lokale overheden en moreel risico

Martin van Elp — Wed, 28 Apr 2010 20:44:08 +0000

Brabant eist groter gedeelte van geld Provinciefonds

Belachelijk vinden de staten het dat de uitkering gecorrigeerd wordt voor het vermogen dat provincies hebben.

Waarna er nog verwezen wordt naar de Icesave en Ceteco affaires. Daarin verloren respectievelijk Noord-Holland en Zuid-Holland karrevrachten geld, waardoor ze nu een minder vermogende provincie zijn. (On)bewuste naïviteit wordt dus niet afgestraft, en in feite beloond.

Hier gaat inderdaad iets mis. Het gevaar van moreel risico wordt binnengehaald. Als provincies een hogere uitkering krijgen als hun vermogen lager is, creëer je een immens sterke prikkel om risico’s te nemen. Als het goed gaat, pak je de jackpot en als het mis gaat word je gered door de Rijksoverheid en de belastingcenten die alle Nederlanders bijeen brengen. Dat moeten we niet willen, als je de mist in gaat als provincie moet je daar voor bloeden. En hopelijk kiezen de inwoners dan in het vervolg ook betere bestuurders. Indirect worden immers de inwoners van een risico-zoekende provincie beloond, en dat is inherent fout. Elk volk krijgt de leider die zij verdient, en als die er een puinhoop van maakt, zul je daar toch in belangrijke mate mee moeten leren leven.

Hetzelfde gevaar lopen we met gemeentebestuurders. Fratsen zoals het Adje theater in Tilburg en de Noord-Zuidlijn in Amsterdam hebben hun impact op de gemeentelijke financiën. Daarmee beïnvloeden dergelijke megalomane projecten de beschikbaarheid van geld voor andere bestemmingen. Gebreken elders kunnen nopen tot Rijksondersteuning want daar hebben sommige gemeenten (zogenaamd?) geen geld voor. Gaat het helemaal mis, krijgt een gemeente de artikel 12-status. Dan krijgt de gemeente extra geld in ruil voor extra toezicht. Maar helpt dat dan nog? In het hypothetische geval dat het mis zou lopen met Amsterdam geldt nog steeds dat er een periode door de zure artikel 12-status gebeten moet worden, maar ondertussen ligt die Noord-Zuidlijn er wel.

Naar aanleiding van de Ceteco affaire werd bankieren door lagere overheden verboden. Dat is niet genoeg. Het gevaar van moreel risico houdt in mijn ogen in dat er in een nationale eenheidsstaat voor lokale overheden geen ruimte is om autonoom grote (megalomane) investeringen te doen. Ook is er geen ruimte om grote kasoverschotten te hebben. De kans dat bij (on)bewust verkeerde inschatting de rekening op het bord van de hele Nederlandse maatschappij komt te liggen, is onacceptabel.

CU notitie onder de loep

Martin van Elp — Wed, 31 Mar 2010 19:24:56 +0000

Zonet zag ik een kort nu.nl artikel over een notitie voor de aanpak van criminaliteit en vergroting van de veiligheid van de ChristenUnie. Er zitten interessante onderwerpen in die ik als liberaal econoom even wil doornemen.

nu.nl: ChristenUnie wil rijken meer boete laten betalen

“DEN HAAG – Rijke mensen moeten hogere boetes gaan betalen dan wetsovertreders die minder te besteden hebben. Zo wordt iedereen die zich niet aan de regels houdt naar verhouding even zwaar beboet. Dat staat in een notitie voor de aanpak van criminaliteit en vergroting van de veiligheid, die de ChristenUnie woensdag heeft gepresenteerd. De ernst van een delict bepaalt hoeveel ‘boete-eenheden’ een wetsovertreder kwijt is. Zijn inkomen bepaalt de hoogte van zo’n boete-eenheid, aldus het plan.”

Verschillende andere landen doen dit al, en ik heb het altijd een interessant gegeven gevonden. Het idee achter een boete is toch vaak dat daarmee onder andere het gedrag beïnvloed wordt. Wanneer een boete maar marginaal is ten opzichte van het inkomen, hoef je weinig effect te verwachten. Nu zou je zo kunnen redeneren dat het bijvoorbeeld bij snelheidsboetes tot op zekere hoogte wenselijk is dat iemand een afweging kan maken tussen de boete en de waarde van de verloren tijd. Omdat het in het verkeer ook om verkeersdoden gaat vraag ik me af hoe lang je een dergelijke lijn vol kunt houden. De vraag is in dit opzicht in hoeverre ‘alles’ te koop zou mogen zijn, en zodra je daar in zekere mate “niet” op antwoordt, wordt een inkomensafhankelijke boete interessant. Zo op het oog een zinnig plan van de CU.

“Popconcert

Bezoekers van een voetbalwedstrijd of een groot popconcert kunnen duurdere kaartjes tegemoet zien als er politie nodig is om de openbare orde rond het evenement te handhaven. De ChristenUnie wil de kosten doorberekenen via een ticketheffing. Uitgangspunt is echter dat organisatoren van evenementen zelf zorg dragen voor de veiligheid.”

Dit vind ik een hoogst dubieus plan. Ten eerste zit er (lage) BTW op die kaartjes, dat moet toch ergens goed voor zijn. Daarnaast betalen we met zijn allen belasting, dat moet toch ook ergens goed voor zijn. Belangrijker nog is de vraag: hoeveel duurder worden die kaartjes dan? Wat als dat mensen weerhoudt om dat soort evenementen zo vaak als gewenst te bezoeken, en dan maar rottigheid gaan uithalen? Er moet niet te luchtig gedacht worden over ‘de gebruiker betaalt’-concepten omdat er vaak allerlei externe kosten bij komen kijken. Sterker nog, waarom zou een brave borst voor politie inzet moeten opdraaien? Die kan het toch ook niet helpen dat anderen minder braaf zijn?

Ik zie ook wel enig verband met wat ik al eens eerder schreef over het verhalen van reddingskosten op schaatsers: Schaatsers zelf laten opdraaien voor redding? In essentie moeten we heel voorzichtig omgaan met deze vorm van kostenverhaal.

“De ChristenUnie noemt het gedoogbeleid mislukt. Coffeeshops werken criminaliteit en overlast in de hand en moeten daarom dicht. De partij wil ook af van het onderscheid tussen soft- en harddrugs. Het gratis uitdelen van heroïne op medisch advies kan eveneens niet door de beugel.

Gedwongen prostitutie

De afschaffing van het bordeelverbod heeft geleid tot illegale en gedwongen prostitutie. Het liefst zou de ChristenUnie dit verbod opnieuw invoeren. Mensenhandelaars moeten zwaardere straffen krijgen. Als ze meer dan eenmaal de fout in gaan, moeten ze levenslang achter de tralies terecht kunnen komen.”

Het is zo makkelijk, maar ik doe het toch: de Drooglegging werkte ook niet. Zwaarder straffen zoals voorgesteld, zou kunnen werken. Ik geloof er niet echt in, maar het zou kunnen. Verbieden onder de geveinsde veronderstelling dat je daarmee het probleem oplost heb ik moeite mee. Zoals ik het lees wil de CU deze zaken verbieden omdat het ‘zondige’ activiteiten betreft. Kom daar dan voor uit, dat dingen verbieden op zich geen klap helpt zou toch gevoeglijk bekend mogen zijn zo langzamerhand. Het enige wat verbieden doet is het creëren van meer criminaliteit, statistisch in ieder geval…

Afgestudeerd als Jurist!

Martin van Elp — Wed, 26 Aug 2009 13:41:45 +0000

Een klein jaar geleden viel hier te lezen dat ik klaar was met Economie, en vandaag zal als het goed is de boeken in gaan als mijn afstudeerdatum voor Nederlands Recht. De scriptie is vanochtend van een cijfer voorzien (8.5), en het is nu alleen wachten op bericht van de examenadministratie dat ik mijn bul kan ophalen. Inderdaad, daar ben ik heel blij mee!

Nu zou ik heel uitgebreid op mijn scriptie in kunnen gaan, maar dat doe ik niet. Het onderwerp betrof het Aanbestedingsrecht en dan meer specifiek de behandeling van clustering door de overheid. Het MKB is bijvoorbeeld van mening dat de overheid te veel opdrachten samenvoegt (clustering), en in mijn scriptie heb ik hier een rechtseconomische analyse van gegeven. Voor degenen die geïnteresseerd zijn in de hele scriptie hieronder een link.

Rechtseconomische Analyse van Clustering in het Aanbestedingsrecht door de Overheid

En dan de vraag wat ik met de vrijgekomen zeeën van tijd ga doen. Vanaf september ga ik twee jaar full-time aan de slag bij mijn huidige werkgever: het Economisch Instituut voor de Bouwnijverheid (EIB), in Amsterdam.

Kerstvakantie: scriptie Rechten

Martin van Elp — Fri, 19 Dec 2008 20:09:22 +0000

Zoals te lezen viel hier ben ik eind oktober afgestudeerd als econoom: Afgestudeerd als Econoom!

Wat resteert er nu nog voor deze mr.drs.-student? Deze maand heb ik inmiddels twee mondelingen succesvol afgerond. In januari nog een schriftelijk tentamen en een mondeling. Tijdens het tweede semester staat maar één vak: Materieel Bestuursrecht. Ja… En een afstudeerscriptie natuurlijk en dat is het onderwerp van deze post en ten dele het onderwerp van deze kerstvakantie.

Het onderwerp van mijn scriptie rechten behelst op dit moment het geven van een rechtseconomische analyse van clustering door overheden in het aanbestedingsrecht. Ik zie de “Wat?!”-blikken al. Mijn ambitie voor de korte termijn na het afstuderen gaat richting ruimtelijke ontwikkeling en meer specifiek binnen rechten leek het mij interessant om met een rechtseconomische bril het aanbestedingsrecht in te duiken. Het specifieke onderwerp van clusteren door de overheid kwam op door: Clustering van overheidsopdrachten; mededingingsbeperkend of aanbestedingsefficiency?

De scriptie moet nog geschreven worden, maar ik heb mijn ‘antennes’ al wel uithangen in de wereld van het aanbestedingsrecht. Begin deze maand zat ik al bij Van Benthem & Keulen Advocaten uit Utrecht om van gedachten te wisselen. Vandaag heb ik me gestort op een dikke twee maanden Cobouw, het dagblad voor de bouw, met als voorlopig resultaat een mooie knipselkrant zeg maar. Zo op het oog zitten er kort door de bocht twee kanten aan het verhaal. Het MKB, en de Europese/Nederlandse overheid met hen, is van mening dat clusteren niet moet omdat dit concurrentiebeperkend zou zijn. Daartegenover staat dan de observatie dat aanbestedingen veel tijd en geld kosten en dat met meer kleine aanbestedingen dat alleen maar erger wordt. Gegeven dat kom je dus met minder clusteren van de regen in de drup.

Alles goed en wel, maar ik schijn geroepen te hebben dat deze scriptie eind januari af moest zijn. Dus niet, maar iets er aan doen deze dagen lijkt mij een goed plan. Naast het gebruikelijke kerst- en nieuwjaarvertier natuurlijk!